Dawny jaz klapowy na Noteci
“Historia dawnego jazu klapowego na Noteci dotyczy przede wszystkim unikatowej budowli militarnej w okolicach **Drezdenka** (obecnie województwo lubuskie, ale historycznie Krajna/Wielkopolska). Był to jeden z największych i najlepiej ufortyfikowanych obiektów hydrotechnicznych o przeznaczeniu obronnym wzniesionych przez Niemców w okresie międzywojennym. ### Historia Jazu Klapowego pod Drezdenkiem #### 1. Geneza (Lata 30. XX w.) * **Cel Militarny:** Jaz powstał jako element umocnień obronnych nazwanych **Linią Noteci** (część większego systemu znanego jako Wał Pomorski – *Pommernstellung*). Jego głównym zadaniem nie była regulacja żeglugi, lecz **strategiczne piętrzenie wód Noteci** w celu stworzenia rozległego, sztucznego rozlewiska. * **Funkcja Obronna:** W razie inwazji (głównie od strony Polski, na ówczesnej granicy), zamknięcie klap jazu miało podnieść poziom wody na tyle, by **zalać tereny nizinne** na przedpolu obrony. Wielkie rozlewisko miało stanowić naturalną (choć sztucznie wywołaną) przeszkodę, utrudniającą lub uniemożliwiającą szybkie przejście wojsk lądowych (zwłaszcza zmechanizowanych). * **Budowa:** Jaz został zbudowany przez Niemców w latach **1934–1937**, równolegle z budową nowej linii kolejowej (obecnie linia nr 430). #### 2. Konstrukcja i Fortyfikacje * **Typ:** Był to **jaz klapowy**, podzielony na kilka segmentów (zwykle 5 przęseł) i mający długość całkowitą około **250 metrów**, co czyniło go największym tego typu obiektem militarnym na Wale Pomorskim. * **Elementy:** Zespół budowli składał się z: * **Zapor klapowych** (właściwych mechanizmów piętrzących). * **Śluzy żeglugowej** (po prawej stronie), umożliwiającej ruch jednostek w czasie pokoju. * **Schronów mechanizmów:** Najbardziej charakterystycznym elementem były żelbetowe schrony (bunkry) o wysokiej klasie odporności (**klasa A** – najgrubsze ściany i stropy do 3,5 metra!), które mieściły maszynownie i mechanizmy sterowania klapami. #### 3. Losy w 1945 roku i Po Wojnie * **Brak Użycia:** Paradoksalnie, pomimo strategicznego znaczenia i solidnego ufortyfikowania, jaz prawdopodobnie nie został użyty zgodnie z przeznaczeniem podczas ofensywy Armii Czerwonej w 1945 roku. Historycy sugerują, że uniemożliwiła to wyjątkowo mroźna zima, która sprawiła, że Noteć zamarzła, a system zalewowy był nieskuteczny. * **Zniszczenie:** Po wojnie, aby usprawnić żeglugę i wyłączyć obiekt z użytku wojskowego, **klapy jazu zostały wysadzone i zdemontowane**. * **Pozostałości:** W przeciwieństwie do wielu mniejszych schronów bojowych na Wale Pomorskim, **żelbetowe schrony maszynowni jazu klapowego przetrwały** w dobrym stanie ze względu na swoją masywną konstrukcję (odporność A). Obecnie ruiny jazu klapowego pod Drezdenkiem, wraz z zachowanymi schronami, stanowią ważną atrakcję dla miłośników fortyfikacji i hydrotechniki.”