Cmentarz choleryczny w Szczytnikach Cmentarz, Wiatowice

Opinie

1. Rob N ★★★★★

   Polecam

   prawie 11 miesięcy temu
2. Jakub D ★★★★★

   Cmentarz choleryczny w Szczytnikach powstał w wyniku tragicznej epidemii cholery, która nawiedziła okolice w roku 1831 . W tym czasie w samej wsi Szczytniki odnotowano aż pięciokrotnie więcej zgonów niż zwykle . Zmarłych na cholerę nie wolno było grzebać na zwykłych cmentarzach parafialnych ze względu na obawę przed rozprzestrzenianiem się choroby. Ciała ofiar chowano więc w zbiorowych mogiłach poza zabudowaniami wsi, często posypując je wapnem, by zapobiec dalszym zakażeniom . Takie cmentarze choleryczne powstały w okolicy m.in. w Cichawie, Niepołomicach czy Zagórzu  – świadectwem epidemii w Szczytnikach stał się właśnie cmentarzyk na polanie Kopaliny. Z miejscową tradycją wiążą się konkretne nazwiska pochowanych tam ofiar. Według przekazu przytoczonego przez regionalistę Jana Bułata, na cmentarzu spoczywa m.in. Mikołaj Skimina (ur. 1751) z żoną Katarzyną Bielówną (ur. 1761) – protoplaści licznego rodu Skiminów ze Szczytnik. Ofiarą epidemii padła też Katarzyna Konarska (ur. 1797), matka Jana Kantego Kołosa zwanego „Kurdą” . Choć były to osoby związane ze Szczytnikami, cmentarz służył również okolicznym wioskom – na inskrypcji wspomina się ofiary ze Szczytnik, Świątnik Dolnych i Zborczyc . Cmentarz jest położony na południowo-zachodnim krańcu Szczytnik (gmina Gdów, powiat wielicki), na polanie zwanej “Kopaliny”, wśród pól z dala od zabudowań. Miejsce to znajduje się na styku granic kilku wsi: Szczytnik, Świątnik Dolnych, Krakuszowic oraz Zborczyc  . Nazwa Kopaliny pochodzi prawdopodobnie od dawnych dołków po wydobyciu gliny, które kiedyś tam istniały, a dziś są zalane wodą . Na niewielkim skraju ziemi, pierwotnie otoczonym czterema drzewami (lipami), urządzono w 1831 roku cmentarz epidemiczny (tzw. morowy). Centralnym punktem jest kamienna kapliczka w formie obelisku, na której umieszczono płaskorzeźby Matki Bożej oraz św. Rozalii – świętej uważanej za patronkę chroniącą przed zarazą  . Poniżej płaskorzeźb wyryto inskrypcję skierowaną do przechodniów: „UPRASZA SIĘ PRZECHODZĄCYCH O WESTCHNIENIE ZA DUSZE TYCH, KTÓRE ICH CIAŁA NA TYM CMENTARZU SPOCZYWAJĄ” . Napis ten, proszący o modlitwę za zmarłych, świadczy o religijnym charakterze miejsca i pamięci, jaką żywili dla zmarłych okoliczni mieszkańcy. Do dziś zachowały się trzy z czterech starych drzew, które niegdyś wyznaczały granice cmentarzyka . Natomiast pojedyncze mogiły nie są już dziś widoczne – jeszcze kilkadziesiąt lat temu można było rozpoznać nasypy mogił, lecz z biegiem czasu ziemia się wyrównała  . Cmentarz choleryczny w Szczytnikach jest ważnym świadectwem historii lokalnej – przypomina o dramatycznych wydarzeniach XIX wieku i o ofiarach epidemii, które w innych okolicznościach mogły popaść w zapomnienie. Takie miejsca, choć niewielkie, stanowiły element krajobrazu kulturowego dawnej wsi polskiej. Według dawnych wierzeń sam fakt urządzenia mogił pod krzyżem lub kapliczką na uboczu miał symbolicznie “wyprowadzić” zarazę z wioski . Obecność figury św. Rozalii nie jest przypadkowa – w tradycji ludowej to święta orędowniczka proszona o ochronę przed morowym powietrzem (zarazą), podobnie jak św. Sebastian czy św. Roch w innych regionach. W kapliczce w Szczytnikach umieszczono zatem wizerunek św. Rozalii wraz z Maryją, co miało zapewnić mieszkańcom duchową obronę przed epidemią . Przez wiele lat cmentarzyk ten pozostawał zapomniany przez oficjalne instytucje, ale nie całkowicie przez lokalną społeczność. Świadczy o tym chociażby zachowany napis z prośbą o modlitwę – został on odmalowany zwykłą farbą kilka lat temu przez kogoś z mieszkańców, by ocalić go od zatarcia . Również pamięć o pochowanych przetrwała w lokalnych przekazach rodzinnych (przykład rodziny Skiminów czy Kołosów opisany wyżej). Miejsce to bywa też tematem zainteresowania regionalistów i miłośników historii – wymieniane jest w spisach cmentarzy epidemicznych Małopolski. W roku 2021 dzięki oddolnej inicjatywie mieszkańców Szczytnik przeprowadzono gruntowną renowację cmentarza.

   1 rok temu
3. A Strach ★★★★☆

   Ciekawe, historyczne miejsce warte odwiedzenia. Więcej informacji można wyszukać samodzielnie w Internecie.

   1 rok temu

Najczęściej zadawane pytania